Tataristan Bilimler Akademisi Prof. Dr. Nadir Devlet'in 70. yaşını kutladı (22 Ekim 2014)

Prof. Dr. Nadir Devlet KZN TV'de

Tataristan Kazan'da Rusça yayın yapan KZN TV'nin, Prof. Dr. Nadir Devlet hakkındaki haberi. Tataristan Bilimler Akademisinde 22 Ekim 2014'te "Nadir Devlet'in eserleri ve 70. yaş kutlaması" münasebetiyle düzenlenen toplantı.

Beril Devlet'in notu:

KZN TV kanalının, Hocanın ismini tahrif etmesi ve ondan "ünlü tarihçi Nadir Davletov" diye bahsedilmesi doğrusu bizi epeyce şaşırttı.

Neden böyle yaptılar? Kişiyi Ruslaştırmak, Rus gibi göstermek için mi? Yoksa bunu bir yakınlık kurma, kendinden sayma gibi mi değerlendirmeli? Yani Amerikalı bir tarihçi Kazan'a gelse, örneğin Justin McCarthy hakkında bir haber yapacak olsalar onun adını da "Makkartiyev" olarak değiştirecek miydiler?

Videonun kaynağı

Nadir Dǝülǝt: Tatarlar dөnyağa çığarğa tiеş

Надир Дәүләт: Татарлар дөньяга чыгарга тиеш

Çǝrşǝmbǝ, 05 Noyabr 2014 

Nadir Dewlet: Tatarlar dөnyağa çığarğa tiеş  Kürеnеklе tarixçı Nadir Dewlet Tatarstan galimnǝrе bеlǝn оçraştı. Gоmеrе buyı tөrki xalıklar, başlıça tatar xalkı tarixın өyrǝngǝn Nadir ağağa Tatarstan Fǝnnǝr akadеmiyesеnеñ iñ zur bülǝgе - "Fǝndǝgе kazanışlar өçеn" mеdalе tapşırıldı. Galim şulay uk Bөtеndөnya tatar kоngrеssı tarafınnan “Tatar millǝtеne kürsetken оlı xеzmǝtlerе өçеn” mеdalеne de layık buldı.

Tөrkiyenеñ İstanbul şeherеnde yeşewçе stanbul Sǝwdǝ uniwеrsitеtı prоfеssоrı, tarixçı, TASAM prеmiyesе lawrеatı katlawlı hem gacǝyеp kızıklı tоrmış yulı uzğan. Tatarstanğa iñ bеrеnçе mǝrtebe uzğan gasırnıñ 90nçı yıllarında gına ayak baskan tarixçını, tatarlar “Azatlık” radiоsında (Extem İbrahim iseme astında) alıp barğan tapşırular aşa da yaxşı xǝtеrli. N.Dewlet 1982 yıldan birlе feǝn өlkǝsеndǝ nǝticǝlе еşli. Ul - tatar, ingliz, azеrbaycan, tөrеk tеllǝrеnde basılgan yegеrmеden artık gıylmi kitap awtоrı.

- Tөrki dөnya tarixında өyrenеlesе ak taplarnıñ iñ mөhimnǝrе dip kaysıların atar idеgеz?

- Tarix ul - katmarlı nǝrsǝ. Kübеsе - xǝl itǝlmǝgen, kübеsе turında mǝglümat yuk, yǝki bik say. Bigrǝk tǝ bu süzlǝr tatar tarixına kağıla. Uzğanıbız Bоlğar bеlǝn gеne çiklǝnmi bit ǝlе. Bigrǝk tǝ Altın Urda çоrı az өyrǝnеlgǝn. Bu yünǝlеştǝ еşlǝwçеlǝr, tırışuçılar bar. Lǝkin 100 prоtsеnt açıklanğan dip ǝytеp bulmıy. Arxеоlоgiye cıyını – bigrǝk tǝ bеzgǝ, tatarlarğa kirǝk. Bu tөbǝktǝ gоmеr itüçе tatar, başkоrt, çuwaşlarnıñ niçеk hem kayda yeşegennerеn, tamırları kayda ikenеn bеlü өçеn, şul turıda ışandırırlık meglümatnı xalıkka citkеrеrge kirek. Şul wakıtta gına bеz ütkenеbеz, kөçlе dewletеbеz bulğanlığı xakında awız tutırıp eyte alaçakbız. Küpmе еllar buyı ütkenеbеznе bөtеnley bеlmi yeşedеk bit. Bеzde dürt xan оbrazı bar idе. E çınlıkta alar bik küp bulğan. Nige alar tabıla, xalıkka çığa almadı? Tikşеrеnüler bulmadımı, tıydılarmı? Minе bu sоrawlar baytak yıllardan birlе bоrçıy kildе. Tarix katlamnarın kеmdеr aktara başlarğa tiеş idе. Bоlğarğa ehemiyet birеle, Mintimеr Şerip ulı da zur tırışlık kuydı. Xezеr indе ruslar da tarixi faktlarnı kirе kağa almıy, çөnki dөnya tatar xalkınıñ bay, şanlı tarixı buluwın tanıdı. Ul Xalıkara оbyеktka ewеrеldе.  Altın Urda çоrın ruslar yaratmıy, dip kеne bеz annan waz kiçmeske tiеş. Ul da bеznеñ tarixıbıznıñ mөhim bеr çоrı. Anda bеz küp nerseler başkara alğanbız. Azmı-küpmе - 250 еllık tarix bit ul! Aña ǝhemiyet birеlеrg tiеş dip uylıym.

- Nadir efendе, glоballeşü barışı fenni tikşеrеnülerge,  gıylеm üsеşеne niçеk yоğıntı yasıy?

- Asılda sоtsial fenner meselesеnde şundıy prоblеma bar. Sоtsial fenner bеlen şөğıllenüçеlernеñ еş xakı bik tüben. Şul sebepten de küpler bu өlkege kilmi. Tоrmış alıp baru turında kayğırtu arkasında da fen artkı planda kala bire. Tеgеnnen-mоnnan yоlkınğan meglümatlar bеlen gеne fennе alıp barıp bulmıy. Tatar tarixın elе өyrenеrge de өyrenеrge kirek. Mоnıñ өçеn yeşlernе celеp itü zarur. Lekin zamana yeşlerе az külemdegе akçağa nige еşlesеn di? Akça meselesеn, elbette, dewlet kеne kayğırtıp bеtеre almıy, mоnıñ өçеn tatar bayların celеp itü de kirektеr. Zamanında bеznеñ xellе milletteşlerеbеz medeniyetke akça sarıf iterge çitеnsеnmegen. Medrese, meçеt, xastaxane, tipоgrafiyeler salğannar. Ul wakıtta Rоssiye bеzge sukır bеr tiеn de birmegen. Şuña küre bügеngе baylarıbız megarifke, fenni tikşеrеnülerge bеraz akça bülеp birse, yaxşı bulır idе. Şul өlkede еşlewçе yeşlerge maxsus stipеndiyeler gamelge kuwyılsa da nur өstеne nur bulaçak. Tatarstan beysеz il tügеl bit, barısın da rеspublika kayğırtıp bеtеre almıy. Meskew arkılı mөmkinlеkler birеlemе, yukmı - bеlmibеz. Alar çığımnarığız bоlay da bik zur, dip ǝytеrge mөmkin. Еşmǝkǝrlǝr bu өlkege küpmеdеr өlеş kеrtse, neticeler üzеn оzak kөttеrmes idе.

- Tatarstanda xezеr tөbǝkçеlеk nık üskǝn. Awıl turında kitaplar yış yazıla. Tөrkiyǝde yǝki başka illǝrdǝ dǝ bu şulaymı?

- Asılda, gоmumen alğanda, tatar fǝnе tatar tеlеnde yeki bik say rus tеlеnde tarala. Kiñ awditоriyege barıp irеşmi. Dөnyağa tanılu өçеn iñ yaxşısı - xеzmetlerеñnе ingliz tеlеnde bastıru.  Ul çağında zurrak awditоriye hem  kübrek sanda fen еşlеklеlerе kızıksınaçak. Gоllandiye, Angliye, Gеrmaniye, Amеrikada da ukıyaçaklar. Dөnyada fen tеlе – ingliz tеlе. Tөrkiyede tarix bеlen kızıksınu bar. Bigrek te yaş galimner tөrki xalıklar bеlen kızıksına. Tөrеk tеlеnde andıy kitaplar şaktıy çığa.   Şunısı gına kızğanıç: ul xеzmetler Tatarstanğa barıp citmi. Minеm eserlerеmnе de tatarçağa tercеme itmegen bulsalar, kеm bеlеr idе?! Bu оçrakta min tеl prоblеmasın gına kürem.

- Tөrlе illǝrdǝ taralıp yǝşǝwçе tatarlar turında kitaplar dөnya kürǝmе? Mǝsǝlǝn, minеm Finlendiyedǝ gоmеr itüçе milletteşlerеbеznеñ tоrmış-kөnkürеşе xakında kitap ukığanım yuk.

- Çit illerde yeşewçе tatarlarnıñ sanı az bit. Finlyendiyede alar 800 çaması. Şexsen üzеm yırak tatar diaspоraları turında yaza başladım. Kitap rewеşеnde çığarmı, yukmı, anısı bilеgеlе tügеl. Küp kеşеlernе kızıksındırğan tеma tugеl ul. Çit illerdegе tatarlarnıñ  sanı 10 mеñ bulsa bulır. Kübеsе tеlеn de оnıtkan. Üzlerе yeşegen mоxitke iyeleşe, yaraklaşa, milli tamırların akrın-akrın yuğalta baralar. Bеrеnçе çiratta, tеl оnıtıla. Asimilyetsiye kiçеre. Rоssiyede de bit tatarlarnıñ 20-30 prоtsеntı ana tеlеn bеlmi. ǝ tеl - bik mөhim mesele, tеl bulmasa, millet te bеte. Min herdaim tatar tеlеne funktsiye birеrge kirek dim. Kanun buwyınça tatar tеlе de, rus tеlе de bеr derecede. Emma bazarğa gına barsak ta rusçağa küçerge mecbür bulabız. Tatarça sөylesek, bеrkеm de añlamıy. Şuña küre, tatar tеlеne dewlet оyışmaları da ehemiyet birse, neticesе bulır idе. İñ yaxşısı - tatar tеlеn bеlüçеlerge еş xakın arttıru.

- Nadir ağa, Tatarstanğa kilüwеgеznеñ maksatı nidǝn gıybaret?

- Min Tatarstan Fenner akadеmiyesеnеñ çit il egzası bulıp tоram. Citmеş yeşеmnе tutırdım. Şul uñaydan duslarım birеge çakırdı. Tatarstan galimnerе bеlen оçraştık. Üzara fikеr  urtaklaştık...

Tatarstanda tarixi-fenni 4 kitabım neşеr itеldе. Fen bеlen kızıksınuçılarnıñ alardan faydalana aluwına bik şatmın.

- Gayaz İsxakıynıñ icatı tөrlе illerde taralğan, anı tuplarğa kirek, di galimnerеbеz. E sеz niçеk uylıysız?

- Min bu fikеr bеlen kilеşmes idеm. İsxakıy Rоssiyede rеwоlyutsiyege kader jurnalist, edebiyetçı bularak küp eserlerе bеlen tanılğan. İnkıylabtan sоñ çit ilge kitkeç, ul edebi icattan tış, seyeset bеlen de şөğıllenеrge kеrеştе. Anda çığarğan kaybеr eserlerе bar barın. Gеrmaniye, Pоlşağa kitkençе 8 еllap jurnal neşеr ittе. Çit illerde yeşegen tatarlarğa yоğıntısı şaktıy buldı. Lekin akça bеtkeç еşçenlеgе de tuktaldı. Tөrkiyede anı bеlüçеler yuk. Kıtayda da küpmеdеr teеsirе buldı. Anda minеm eti-eniеm de gazеta-jurnallar çığardı. Lagеrlarda cefa çikkenner, 6 еl buwyı kоlxоzda еşlegenner. İsxakıynıñ çit ilde yоğıntısı kөçlе buldı dip eyte almıym. Anda bit tatarlar da san yağınnan bik az, belkеm bu şunıñ bеlen añlatıladır.

- Tatarstan xalkına tеlek-tekdimnerеgеznе de işеtsek idе...

- Tatarstanğa kübrek irеk birеlüwеn tеlim. Tatarlar üz tarixın, ǝdebiyetın bеlsеnner, tеllerеn оnıtmasınnar. Beysеzlеk turında eytmim. Lekin Xalıkara meydanda tatar isеmе tanılsın, yǝşesеn idе. Ul оçrakta beysеz bulu da mөhim şart tügеldеr. Tatarlıknı saklarğa, dөnya bеlen beylenеşnе dewam iterge kirek. Galimner, jurnalistlar, rеjissеrlar, sengatkerlerеbеz dөnya arеnasına çığarğa tiеş. Tatarlar tırış xalık dibеz, bu tırışlık tatarnı tanıtuğa da yuneldеrеlsеn idе. Rоssiye еçеnde alar yuğalıp kala, tanuçılar az. E tatarlar çit tеllernе hem inglizçe bеlse, bu cihanda üz süzеñnе eytü küpke ciñеleеr idе.

Mөrşide KIYAMОWA 

Bеlеşme: Nadir Dewlet 1944 еlda Kıtaynıñ Mukdеn şeherеnde tuğan. 1949 еlda gailesе bеlen Tөrkiyege küçеp kite. İstanbul uniwеrsitеtı edebiyet fakultеtınıñ tarix bülеgеn temamlıy. 1972-1984 yıllarda “Azatlık” radiоsında еşli. 1989/1990 Columbia hem 1996/1997 uku yıllarında AKŞnıñ Wiskоnsin uniwеrsitеtlarıında lеktsiyeler ukıy. 1991 еlda YUNЕSKО оyıştırğan “Yefek yulı” еkspеditsiyesеnde katnaşa.

1984-2001 еllarda İstanbuldağı Mǝrmǝrǝ uniwеrsitеtınıñ Tөrkiyat tikşеrеnü institutı dirеktоrı wazifasın başkara, annan sоñ Yeditepe uniwеrsitеtında mөgallimlеk ite.Bugenge köndǝ İstanbul Sǝwdǝ Universitetında leksielǝr ukıy.

Nadir Dewlet 1982 еlda - fenner dоktоrı, e 1992 еlda ise prоfеssоr derecesеne irеşe. Galim 150den artık gıylmi eser hem mekale awtоrı.

NOT ve UYARI: Kültür bakanlığının Kril’den Latin’e çevirme programı maalesef pek başarılı olmamış. Bilhassa kapalı “ǝ” ile açık “e” harflerini birbirinden ayıramamış. “u” ve “o” harfleri de kullanılmayan farklı harflerle verilmiş. (Ben onları değiştirdim) Ben “e”leri düzeltmeye başladım fakat sonra başa çıkamadım. Muazzam zaman alan bir iş. Tatarca bilenler hangisi kapalı hangisi açık “e” olduğunu anlayacaklardır.

 --Nadir Devlet

Надир Дәүләтнең Казан сәфәреннән кыска эпизодлар (19-26 Октябре 2014)

Nadir Devlet'in Kazan seyahatinden kısa kısa (19-26 Ekim 2014)

Prof. Dr. Nadir Devlet THB kanalında

Prof. Dr. Nadir Devlet 24 Ekim 2014'te THB kanalında yayımlanan Tatarlar programına katıldı.

Videonun kaynağı: http://tnv.ru/tat/main1/katalog/informacionnye3/tatarlar/?p=&idVideo=25528#videoanc

Prof. Dr. Nadir Devlet Tataristan-Kazan'da Yazarlar Birliği üyeleri ile buluştu, yeni kitabının tanıtımında bir konuşma yaptı 24 - 10 - 2014

Videonun orijinali Faiz Kamalov'un youtube sayfasındadır 
https://www.youtube.com/channel/UC9SYCeKlRSAfbDGxeXgkbzA

Bir Ömre Altı Hayat Sığdıran Nadir Devlet'in Yaşam Öyküsü

Temin etmek için: www.idefix.com

Prof. Dr. Nadir Devlet TRT Haber'de canlı yayınlanan "Referans Noktası" porgramına katıldı, Rusya'ya uygulanması kararlaştırılan AB ve ABD yaptırımları ile Azerbaycan - Ermenistan sınır çatışmasını ve Gazze meselesini anlattı.

Prof. Dr. Nadir Devlet TRT Türk'te

Prof. Dr. Nadir Devlet TRT Türk'te 23 Haziran 2014 - saat 23:00'te yayınlanan Açık Şehir programında ölümünün 100. yıldönümünde İsmail Gaspıralı ele alındı. Programı Beşir Ayvazoğlu ve Doğan Hızlan sundular.

Prof. Dr. Nadir Devlet TRT Türk'te - 2 Mayıs 2014

Prof. Dr. Nadir Devlet, TRT Türk'te canlı yayınlanan Dünya Gündemi programına telefonla bağlandı. Prof. Devlet, Rusya - Ukrayna arasında gerginleşen ilişkileri ve Rusya'nın bölgeyi işgal ihtimalini değerlendirdi.

http://www.dailymotion.com/video/x1slcut_prof-dr-nadir-devlet-trt-turk-canli-yayinina-katildi_news

Azatlıqta çıkgan "Kazana Çittäge Tatar Kiräkmi?" makalänäng latin elifbasi belen yazılganne

Makalä mında: http://www.azatliq.org/content/feature/25368097.html

Çit il tatarlarınıᶇ nǝşriatların ciyu buyınça, soᶇga qalıp bulsa da (23 yıl) başqarılgan eş öçen Milli Kitapxanǝne tǝbrik itǝm. Şulay da qayber tǝnqitlǝremne yazıp uzarga röxsǝt itegez (bu ǝytem neçkǝlekle bulu öçen qullanıla ǝxrese). Kemneᶇ dǝ xǝtere qalmasın min çittǝn torıp  üz fikerlǝremne hǝm tǝcrebǝlǝremne urtaqlaşmaqçımın. Min tatar xalqınıᶇ dustı, şunıᶇ öçen qay çaqlarda törtep tǝ alam. Ber mǝqal bar bit. Turını (dörestne)  ǝytkEn tuganına yaramagan. Min inde şundıylardan.

Berençedǝn Ayrat ǝfǝnde Zahidullin Tokioda Tamimdar Muhitneᶇ kitapların yaki başqa materaialların gailese birmǝde dip zarlangan. Tögel belmim, ixtimal bu fondnı buşqa alırga tırışqannardır yaki kölkele ber summa tǝqdim itelgǝnder. Çönki miᶇa da şundıyraq xǝllǝr bulgan ide. Niçǝ mǝrtǝbǝlǝr Qazannan kilgǝnnǝr minnǝn “Yaᶇa Milli Milli Yul”  nösxǝlǝreneᶇ küçermǝsen talǝp ittelǝr. Hǝr ber sǝfǝrdǝ min fotokopiǝ çıgımnarı öçen aqça cibǝrsǝgez küçermesen yasatırmın, östǝmǝ aqça da talǝp itmim dip cawap qaytardım. Lǝkin ber nindi oyışma da yaki şǝxes tǝ bu turıda cawap qaytarmadı.

Min diaspora tatarlarınıᶇ tarixın yazarga cıyınam digǝndǝ Dönya Tatarları Kongresı rǝise bazardan ǝyber algan kebek “yari cibǝr bezgǝ “ dip kenǝ ǝytte. Minem fǝnni xezmǝtlǝremǝ şundıy bǝyǝ birelüwe döresen ǝytkǝndǝ küᶇelemne töşerde. Min bit Qazanda basılgan kitaplarım öçen nindi dǝ bulsa gonorar talǝp itmǝdem. Baylıq artınnan yögersǝm sǝwdǝgǝr yaki sǝyǝsǝtçe bulırga tırışır  idem. Min aqça kitermegǝn fǝn yulın sayladım. Tik kitaplarımnıᶇ qayberlǝre tatarca basılsalar xalqıma da faydalı bulır dip uyladım. Tatarça basılgan öç kitaptan ikese öçen Razil ǝfǝndǝ Vǝliǝvkǝ rǝxmǝtlemen. (TAgı bere basılu aldında dip belǝm) Kollegalar isǝ ǝxrese könlǝşep şuşı esǝrlǝr tatarca dönya kürgǝç ber yul aᶇlatma da yazmadılar. Bǝlki kürmedelǝr yaki uqımadılar yaki  yazardıy ber nǝrsǝ tapmadılar. (Tatar tarixçılıgı turıdagı tögǝlrǝk fikerlǝrem öçen “İdel” jurnalınıᶇ soᶇgı Aprel sanına qaragız).

Asılda Qazannıᶇ  yaqın yaki yıraq diaspora belǝn  bik ük tǝ qızıqmawı ber çınbarlıq.Çinovniklar qulındagı milli eşlǝr hǝr daim şundıyraq bula. Alar öçen eşneᶇ niçek bulsa da başqarıluwı, üzǝkneᶇ boyrıgın urnına citkerü citǝ. İstanbuldagı wǝkilçelek citǝkçelere dǝ  Qazan quşuwı buyınça qayber aktiflıqlar (hǝr yıl şuluq nǝrsǝlǝrne: sabantuy, Tuqay köne hǝm studentlar KVNne) kürsǝtep toralar hǝm minnǝn tatarlıq öçen öleş kertenü kötǝlǝr. Min isǝ inde tik yazgannarım belǝn genǝ dǝ tatarlıqqa öleş kerttem dip belǝm. Lǝkin alar öçen bu qızıq tügel. Tatar tarixınıᶇ kemgǝ kirege bar? Azatlıq radiosında ike yıl çaması özeklǝre tapşırılgan minem “Millǝt Mǝclese”nǝ kem dǝ komentar yasamadı. Bit yuq bar turında ber beren sügǝrgǝ yaratqan fiker iyǝlǝrenǝ baytaq oçrıybız Azatlıq bitlerendǝ.

Döres miᶇa tatar çinovnikları qayber medallǝr birdelǝr, fǝnnǝr akademiǝsenǝ ağza ittelǝr. Lǝkin bolarnıᶇ miᶇa ber tiyenlek tǝ faydası bulmadı. Min fǝnni eşçǝnlegem hǝm Törkiǝdǝ bu ölkǝdǝ tanılıuwım  arqılı gına xosusi ber universitetta eşlǝw mömkinlege taptım. Bıyıl akademik tormıştagı 30-nçı, eş tormışındagı 55-nçe hǝm maddi tormışımdagı 70-nçe yılnı tutıram. Yǝgni miᶇa bugengǝ xǝtle başqargannarım citǝ.  

Qısqası Tatarstan çinovnikları diasporadagı tatarlarnı Tatarstan öçen hǝmmǝ nǝrsǝ eşlǝrgǝ ǝzer toralar dip uylıylar bulsa kirǝk. Şunıᶇ öçen dǝ hǝmmǝ nǝrsene buşqa eşlǝnüwen  kötǝlǝr. Süz ozınga kitte. Nǝticedǝ min altı yıl elek barlıq kitaplarımnı Islam tarixı, sǝngǝte hǝm mǝdǝniǝte üzǝge (IRCICA)nıᶇ kitapxanǝsenǝ (library.ircica.org) tapşırdım. Anda “Yaᶇa Milli Yul” (Berlin) tulısınça, ǝni belǝn ǝti çıgargan “Milli Bayraq”nıᶇ (Mukden) nösxǝlǝre öleşçǝ bar ide. Tik Gǝyǝz İsxaqineᶇ qızı Prof. Segadǝt (İsxaqi) Çagataynıᶇ miᶇa tapşırgan arxiv matǝrialların gına saqladım. Minnǝn bolarnı Qazanda da, biredege başında Tatar bulmagan ber şǝxes utırtılgan “İdil-Ural Törkistan Ayaz İsxaqi-Çagatay Fondı” da talǝp ittelǝr.  Alarnı kemgǝ dǝ birergǝ cıyınmıym. Bǝlkim yıraq diaspora tatarları turında yazganda kirǝk bulır.

  

Mǝglümǝt öçen: “Milli Bayraq” nıᶇ  digitallǝşterelgǝn nösxǝlere isǝ Wisconsin Universitetı kitapxanǝsendǝ saqlana. Tagı östǝmǝ ber mǝglümǝt. İstanbuldagı Tuqay Yǝşlǝr Tügǝrǝge tarafınnan min dǝ öleş kertkǝn  1965-66-nçe yıllarda  tulayım 24 san çıqqan  “Tukay Bülteni” isemle sıyfatı ǝllǝ nindi bulmagan ayrım ber nǝşriat tagı bar.  

    

Nadir Dǝülǝt, Tatarstan Fǝnnǝr Akademiǝse çit il ǝgzası, tarix professorı. 1944-nçe yılda (Mukden/Şenyang)  Manjuriǝdǝ (bugenge tönyaq Qıtay) tugan. Marmara, Columbia, Wisconsin/Madison, Yǝditǝpǝ universitetlarında uqıttı  hǝm xǝzer isǝ İstanbul Sǝwdǝ Universitetında uqıta. 25 kitap aftorı. Tagı ber kitabı Ankarada, bere isǝ Qazanda çıgarga tiyeş. 

Etise İbrahim Dǝület Kildi, ǝnise Rokıya Moxǝmmǝdiş (Dǝület Kildi). 1935-1945-nçe yıllarda  ikǝwülǝp Mukdenda “Milli Bayraq” gǝziten çıgaralar. Berese yazularnı ezerli, xǝbǝrlǝr cıya, ikençe bolarnı  qulda yaza, basılaçaq nösxǝlǝrne Yapon sensurasına tǝrcemǝ itep birǝ.  Çönki  ul çordagı Mançuko dǝülǝte Yaponiǝ ximayǝse astında bula. 1945-nçe yılda Sovet xǝrbilǝre Mukdenne  (Manjuriǝne) basıp algaç ikesen totqarlap un yıl Gulagqa xökem itelǝlǝr. Soᶇga isǝ irle-xatınlı 6 yıl Seberdǝ sörgendǝ yǝşilǝr. Törmǝdǝ tugan qızları Fǝridǝ belǝn tik 12 yǝşkǝ citkǝç kenǝ oçraşa alalar.  Nadirnı isǝ ber başqa tatar gailese balalıqqa ala hǝm alar belǝn  1949-nçı yılda Törkiegǝ kitǝ.

Yeşilyurt Gazetesinde İdil - Ural Çalıştayı hakkında çıkan ikinci haber

“Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı” konulu panel yapıldı
Devlet; “Hakas ve Altaylar ana dillerini kaybetme tehlikesi ile karşı karşıya”	http://www.yesilyurtgazetesi.com/haber-detay.php?haberid=6118093

Yeşilyurt Gazetesinde İdil - Ural Çalıştayı hakkında çıkan ilk haber

“Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı” konulu panel yapılacak Kırklareli Üniversitesi (KLÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Bülent Bayram Tarafından yürütülen TÜBİTAK Projesi kapsamında “Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı” konulu panel düzenlenecek. Konferanslar 12-13 Nisan 2014 tarihleri arasında Kırklareli Üniversitesi Kültür Merkezi Alt Salonu’nda gerçekleştirilecek.  http://www.yesilyurtgazetesi.com/haber-detay.php?haberid=3190505

İdil - Ural Çalıştayı hakkında Trakya Gündemi gazetesinde çıkan haber

“Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı” konulu panel yapıldı

 

Devlet; “Hakas ve Altaylar ana dillerini kaybetme tehlikesi ile karşı karşıya”

HABER MERKEZİ 

 

Kırklareli Üniversitesi (KLÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Öğretim Üyesi Doç.Dr. Bülent Bayram tarafından yürütülen TÜBİTAK Projesi Kapsamında “Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı” konulu panel düzendi. Paneller 12-13 Nisan 2014 tarihleri arasında Kırklareli Üniversitesi Kültür Merkezi Alt Salonu’nda gerçekleştirildi. Yapılan Panele Kırklareli Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Aykaç’ta katıldı. 

* Bayram; “Bu toplantıyı Kırklareli’de düzenlemekten gurur duyuyoruz”

“Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı” konulu Panelin açılış konuşmasını yapan 

Doç. Dr. Bülent Bayram, ikinci toplantının Kırklareli’de düzenlemekten mutluluk duyduklarını belirterek şunları kaydetti;

“Bu çalıştayın 2013 yılında başlattığımız ve yaklaşık iki buçuk yıl sürecek olan "Rusya'nın Etnik Kimlikler Oluşturma ve Misyonerlik Faaliyetlerinde Folklor ve Folklor Araştırmaları: Çuvaşlar Örneği" başlıklı TÜBİTAK projesi kapsamında düzenlediğimizi bildirmek isterim. Elbette bildirilerle zaman zaman açacağımız bir soruyu ben burada sormak istiyorum. Neden milliyetlerin kesişme noktası İdil-Ural? Çünkü 21. yüzyılın ilk çeyreğinde 20'nin üzerinde yazı dili, geniş coğrafyası, bağımsız devletleri, özerk bölgeleri, kimlikleri ve hakları hiçbir şekilde tanınmamış ve tanımlanmamış grupları ile belki de halen anlaşılamamış bir Türk Dünyası kavramının anlaşılabilir kılınabilmesi için cevaplanması gereken sorular ve çözümlenmesi gereken sorunlar yumağıdır İdil-Ural. Günümüzde Türk (Tatar, Başkurt, Çuvaş), Fin-Ugor (Mari, Udmurt, Mordvin), Rus gibi farklı etnik grupların, Hıristiyan, Müslüman, Pagan Dinleri’nin bir arada yaşadığı bu coğrafyayı anlamadan Sibirya'yı, Türkistan'ı, Kafkasya'yı ve bu coğrafyaların büyük bir bölümünü hâkimiyeti altında tutan Rusyayı anlamak mümkün değildir. İdil-Ural elbette özellikle de Orta-İdil Ortodoks misyonerliğin, milliyetler imal etme mekanizmasının yüzlerce yıllık projelerinin hazırlandığı bir atölyedir. İşte bu çalıştay süresince hocalarımızın kıymetli bildirileri ve en az onlar kadar kıymetli olacağını düşündüğüm tartışmalar ile bir bu sistemi bilimsel ölçütler çerçevesinde, duygusallığa yer bırakmadan daha anlaşılabilir bir hale getirmeye çalışacağız.

İdil-Ural bölgesi konusunda felsefe, tarih, dinler tarihi, edebiyat, folklor, dil alanlarında çalışan uzmanların bir araya gelmiş olmasını fırsat bilerek çalıştay süresince hocalarımızın dikkatini geleceğe dönük bazı projelerimize çekmek istiyoruz. Batı'da örneklerini gördüğümüz bölgesel çalışmaların, bu çalışmaları yapan kurumların, süreli yayınların maalesef ülkemizde yeteri kadar organize olduğunu söylemek mümkündür.”

* Aykaç; “İnsanı tanımak o kadar kolay bir şey değil” 

Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı” konulu panel bir konuşma yapan Kırklareli Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Aykaç, böyle bir panelin Kırklareli’de yapılmasından dolayı mutlu olduğunu belirterek şunları kaydetti;

“Sadece bu alanda çalışmış insanların söz söyleye bileceği kadar daraltılmış bir konuda bir Çalıştay amacıyla burada toplanmış bulunuyoruz. Bu alanın emektarları, çok iyi çalışanları, yıllarını bu alana vermiş çok değerli hocalarımız var, Akademisyenlerimiz var. Tarih içindeki insanların, insanlığın, Milletlerin yolculuğu var. Sağlıklı bir değerlendirme yapmak için ortalama 100 yıl dikkate almak gerekir insanların milletlerin tarihi ile değerlendirmede bulunmak için. İnsanoğlu biliyoruzki yanı başımızda, çok yakınımızda bildiğimiz, çok yakın tanıdığımızı zannettiğimiz insanoğlunun bile çok değişik durumlar karşısında davranış, tarzı, tepkileri, davranış tavırları, düşünce ve hissiyatı farklı olabilmekte. İnsanı tanımak o kadar kolay bir şey değil.” 

* Panelin Açılış Bildirisini Prof. Dr. Nadir Devlet yaptı 

“Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı” konulu panelde konuşmaların ardından “1995’ten Bugüne İdil-Ural” açılış bildirisini Prof. Dr. Nadir Devlet yaptı. Devlet açılış bildirisinde şunları kaydetti:

“1995'te bölgedeki üç özerk Türkî cumhuriyete bilimsel bir ekspedisyon düzenlemiştik. Neredeyse 20 yıl sonra bu cumhuriyetlerin siyasi, ekonomik ve kültürel konumları tartışılacaktır. 1917 Devrimi sonrası demografik özelliklerine dikkat edilmeden yeni Sovyet rejimi tarafından kurulan bu cumhuriyetler bu politika neticesinde birbirine düşürülmüştür. Son 20 yılda, yani Sovyet rejiminin yıkılmasından sonra da bu cumhuriyetlerin demografik, ekonomik, siyasi ve kültürel sorunları devam etmektedir. Yeni Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladimir Putin ülkedeki azınlıkları asimile politikasına güç vermeye başlamıştır. Her üç cumhuriyetin, Rusya Federasyonu’ndaki bütün azınlıkların genel olarak karşılaştıkları sorunların dışında, kendi tarihi ve coğrafi şartları dolayısıyla özel sorunları vardır. Uzun yıllardan beri iki Türkî kavim arasında ciddi sürtüşmeler olmaktadır. Dolayısıyla Başkurtlar Tatarlarla ilgili sorunlarını Ruslara dayanarak çözme yolunu aramaktadırlar. Gerek Bolşeviklerin gerek şimdiki yönetimin politikaları başarılı olmuş ve buradaki Türkîler birbiri ile diyalog kuramamışlar veya kurmamışlardır. Bu üçü ve ayrıca komşularındaki diğer Özerk Fin Cumhuriyetleri ile birlik sağlanabilseydi Moskova karşısında daha güçlü konumda olunabilirdi. Ancak böyle bir şey ancak hayallerde olabilecektir. Kısacası genel olarak Rusya'daki azınlıkların, özel olarak İdil-Ural Bölgesi’ndeki gayrı Rus halkların yok olmamaları için Rusya'nın daha liberal sisteme geçmesi gerekmektedir. Böyle bir değişim ise yakın gelecekte gözükmemektedir. Şu anda Sibirya’daki iki Türkî halk Hakas ve Altaylar ana dillerini kaybetme tehlikesi ile karşı karşıyadırlar.”

Açış bildirisinin okunmasının ardın panelin oturumlarına geçildi. 

* 1. Oturum

1. Oturumun Başkanlığını Prof Dr. Durmuş Arık yaptı.

Prof Dr. Abdullah Gündoğdu, “Rusya’da Devrim Sürecinde İdil-Ural Türklerinde Kimlik Anlayışı”. Doç. Dr. İbrahim Maraş,  “İdil-Ural’da Kimlik Tartışmaları Ceditçi ve Kadimci Gelenekte Millet ve Milliyet Anlayışı.” Yrd. Doç. Dr. Selçuk Türkyılmaz “Usul-ı Cedid Eğitimin İdil-Ural Türklerinde Milli Bilince Katkısı” ile 1. Oturumu tartışmalarla sona erdi. 

* 2. Oturum

2. Oturumun Başkanlığını Prof. Dr. Abdullah Gündoğdu yaptı. 

Doç. Dr. İsmail Türkoğlu “İdil-Ural Tatarlarının İstanbul’daki Neşriyat Faaliyetleri”

Yrd. Doç. Dr. Alper Alp “20. Yüzyıl Başında İdil-Ural Bölgesinde Tatarların Kültürel Nüfusu” Yrd. Doç. Dr. Hasan Demiroğlu “Ülfet Gazetesi’nin İdil-Ural Türkleirindeki Kültürel Gelişmelere Katkısı 1905-1907” Dr. Yılmaz Özkaya  “Tercüman Gazetesi Çerçevesinde İsmail Gaspıralı ve Tatar Aydınları Arasındaki Milli Kimlik Tartışmaları”  ile 2. Oturum Tartışmalarla sona erdi 

* 3. Oturum 

3. Oturumun Başkanlığını: Doç. Dr. İbrahim Maraş yaptı 

Prof. Dr. Durmuş Anık “İdil-Ural’da Din-Kimlik İlişkisi; Çuvaşlar ve Tatarlar Örneği

Doç. Dr. İlyas Topsakal “20. Yüzyıl Başında Rusya’nın Doğusunda Misyoner Kaynaklara Göre Öğretmen ve Toplum Algısı” Doç Dr. Saime Selenga Gökgöz “İdil-Ural’da Bir Rus Ortodusk Misyonerin Dini Tercümeye Yaklaşımı” Dr. Sinan Güzel  “Cuvaş Türklerin Kimlik İnşasında İvan Yakavleviç Yakanlev Etkisi” ile 3. Oturum tartışmalarla sona erdi. (Kadir Sinici) 

 

http://www.trakyagundemi.com/kirklareli/16118093/-milletlerin-kesisme-noktasi--idil-ural-calistayi--konulu-panel-yapildi.html 

Çaşıştay hakkında, evsahibi Kırklareli Üniversitesini Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Birimin sayfasında yer alan yazı

Milliyetlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı Gerçekleştirildi

Üniversitemiz Fen- Edebiyat Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları bölümü öğretim üyesi Doç.Dr.Bülent BAYRAM tarafından yürütülen TÜBİTAK projesi kapsamında 12-13 Nisan 2014  tarihleri arasında Kırklareli Üniversitesi Kültür Merkezinde  ""Milliyetlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı" düzenlendi. Açılış konuşmalarında Kırklareli Üniversitesi rektörü Prof. Dr. Mustafa AYKAÇ, bilim hayatında sosyal bilimlerin önemine dikkat çekerek, insanı konu edinen disiplinler vasıtasıyla, insanoğlunun kendisini ve içinde yaşadığı dünyayı doğru ve sağlıklı olarak değerlendirebildiğini ifade etti. Prof. Dr. Nadir DEVLET, "Türkiye'de İdil-Ural Halkları üzerine farklı disiplinlerde az sayıda uzmanın çalıştığını, bu bölge hakkında tertiplenen bu tür bilimsel toplantılara son derece ihtiyaç olduğunu vurgulayarak İdil-Ural bölgesinde yaşayan halkların karşılaştığı ve kökenini tarihten alan sorunların bu halkların kimlikleri üzerine etkilerini dile getirdi. Toplam 5 oturumda gerçekleştirilen çalıştayda İdil-Ural bölgesinde varlığını sürdüren halkların değişen sosyo-kültürel şartların etkisi altında kendi kimliklerine bakışları, kimlik arayışları ve bu unsurların etnik kimliklerini oluşturma süreçleri; bölgedeki eğitim kurumlarının ve yayın organlarının bu halkların kimliklerinin belirlenmesine olan etkileri; bölge halklarının folklorunda etnik kimliklerin görünümü ve folklorun kimlik yaratma sürecine etkisi üzerinde duruldu. Kapanış oturumunda  Prof. Dr. Nadir DEVLET, toplantıda bu sahada çalışan az sayıdaki uzman tarafından sunulan bildirilerin  saha çalışmaları üzerine önemini ifade ederken, Doç. Dr. Bülent Bayram, yürütülen bu TÜBİTAK projesi kapsamında Kırklareli Üniversitesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları bölümü olarak, sadece İdil-Ural araştırmalarını konu alan ve yılda 2 sayı çıkartılacak olan akademik bir dergi hazırlıkları içerisinde olduklarını ve  bu saha üzerine bir çalıştay düzenleneceğini söyleyerek son derece verimli geçen bu çalıştayın katılımcılarına teşekkür etti.   http://byhi.kirklareli.edu.tr/0273185516/milliyetlerin-kesisme-noktasi-idil-ural-calistayi-gerceklestirildi.html

İdil - Ural Çalıştayı hakkında Kırklareli.net internet gazetesinde çıkan haber:

“Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı” konulu panel yapılacak

Kırklareli Üniversitesi (KLÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Bülent Bayram Tarafından yürütülen TÜBİTAK Projesi kapsamında “Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı” konulu panel düzenlenecek. Konferanslar 12-13 Nisan 2014 tarihleri arasında Kırklareli Üniversitesi Kültür Merkezi Alt Salonu’nda gerçekleştirilecek.  

 

HABER MERKEZİ 

 

Kırklareli Üniversitesi (KLÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Bülent Bayram Tarafından yürütülen TÜBİTAK Projesi kapsamında “Milletlerin Kesişme Noktası: İdil-Ural Çalıştayı” konulu panel düzenlenecek. Konferanslar 12-13 Nisan 2014 tarihleri arasında Kırklareli Üniversitesi Kültür Merkezi Alt Salonu’nda gerçekleştirilecek.  

 

* 12 NİSAN 2014 CUMARTESİ

Saat: 09.30 Açılış Konuşması 

Saat: 09.50-10.10 Açılış Bildirisi Prof. Dr. Nadir Devlet 

(1995’ten Bugüne İdil-Ural)

* 1. Oturum

Oturum Başkanı: Prof Dr. Durmuş Arık 

Saat: 10.30-10.50 Prof Dr. Abdullah Gündoğdu 

(Rusya’da Devrim Sürecinde İdil-Ural Türklerinde Kimlik Anlayışı)

Saat: 10-50-11.10 Doç. Dr. İbrahim Maraş 

(İdil-Ural’da Kimlik Tartışmaları Ceditçi ve Kadimci Gelenekte Millet ve Milliyet Anlayışı)

Saat: 11.10-11.30 Yrd. Doç. Dr. Selçuk Türkyılmaz 

(Usul-ı Cedid Eğitimin İdil-Ural Türklerinde Milli Bilince Katkısı)

Saat: 11.30-11.50 Tartışmalar 

* 2. Oturum

Oturum Başkanı: Prof. Dr. Abdullah Gündoğdu

Saat: 14.00-14.20: Doç. Dr. İsmail Türkoğlu 

(İdil-Ural Tatarlarının İstanbul’daki Neşriyat Faaliyetleri)

Saat: 14.20-14.40 Yrd. Doç. Dr. Alper Alp 

(20. Yüzyıl Başında İdil-Ural Bölgesinde Tatarların Kültürel Nüfusu)

Saat: 14.40-15.00 Yrd. Doç. Dr. Hasan Demiroğlu

(Ülfet Gazetesi’nin İdil-Ural Türkleirindeki Kültürel Gelişmelere Katkısı 1905-1907)

Saat: 15.00-15.20 Dr. Yılmaz Özkaya 

(Tercüman Gazetesi Çerçevesinde İsmail Gaspıralı ve Tatar Aydınları Arasındaki Milli Kimlik Tartışmaları)

Saat: 15.20-15.40 Tartışmalar

* 3. Oturum

Oturum Başkanı: Doç. Dr. İbrahim Maraş 

Saat: 16.00-16.20 Prof. Dr. Durmuş Anık 

(İdil-Ural’da Din-Kimlik İlişkisi; Çuvaşlar ve Tatarlar Örneği)

Saat: 16.20-16-40 Doç. Dr. İlyas Topsakal 

(20. Yüzyıl Başında Rusya’nın Doğusunda Misyoner Kaynaklara Göre Öğretmen ve Toplum Algısı)

Saat: 16.40-17.00 Doç Dr. Saime Selenga Gökgöz 

(İdil-Ural’da Bir Rus Ortodusk Misyonerin Dini Tercümeye Yaklaşımı)

Saat: 17.00-!7.20 Dr. Sinan Güzel 

(Cuvaş Türklerin Kimlik İnşasında İvan Yakavleviç Yakanlev Etkisi)

Saat: 17.20-17.40: Tartışmalar  

 

* 13 NİSAN 2014 PAZAR

* 1. Oturum

Oturum Başkanı: Doç Dr. Saime Selenga Gökgöz 

Saat: 09.00-09.20 Prof. Dr. Mehmet Aça 

(Çarlık Rusyası ve Sovyetler Birliği’nde yeni Ulusların İnşası Adına Tatar Nüfusunu Kırma Girişimleri)

Saat: 09.20-09.40 Doç. Dr. Ercan Alkaya 

(Tataristan Türkleri ve Güncel Sorunları)

Saat: 09.40-10.00 Yrd. Doç. Dr. M. Yasin Kaya 

(Tatar Milli Kimliğinin Oluşumunda Kazan’daki Bellek Mekânlarının önemi)

Saat: 10.00-10.20 Araştırmacı Kürşat Yıkılman 

(Doğudaki İlk Tatarlar Ormancı mıydılar?)

Saat: 10.20-10.40 Tartışmalar

* 2. Oturum

Oturum Başkanı: Prof. Dr. Mehmet Aça 

Saat: 11.00-11.20 Doç. Dr. Bülent Bayram 

(Çuvaş Folklor Araştırmalarında ve Halk Edebiyatı Metinlerinde Kimlik Oluşumu Süreci Nasıl Ele Alınır?)

Saat: 11.20-11.40 Yrd. Doç. Dr. Oğuzhan Durmuş 

(Çuvaş Atasözlerine Göre Çuvaşlar ve İdil-Ural Halkları)

Saat: 11.40-12.00 Yrd. Doç. Dr. Dinçer Koç 

(Trük Tarihinin Sahte Bir Kaynağı “Cafer Tarihi” ve Moğol İstilasına Kadar Orta idil)

Saat: 12.00-12.20 Araştırmacı İbrahim Arıkan 

(G.T. Timofeyev’in Tahlar Yal Adlı Eserine Göre xx y.y. başında Çuvaşlar)

Saat: 12.20-12.40 Tartışmalar

* Kapanış Oturumu (Saat: 14.00-14.40)

Oturum Başkanı: Prof. Dr. Nadir Devlet 

Doç. Dr. İsmail Türkoğlu

Doç. Dr. Ercan Alkay 

Doç. Dr. Saime Selwnga Gökgöz 

Doç. Dr. İlyas Topsakal (Kadir Sinici) 

 

http://www.kirklareli.net/milletlerin-kesisme-noktasi-idil-ural-calistayi-konulu-panel-yapilacak.html 

İdil - Ural Çalıştayı hakkında Gazete Trakya'da çıkan haber:

http://www.gazetetrakya.com/Haber-Calistaydan_Diline_sahip_cik_mesaji-473055.gazetetrakya