Prof. Dr. Nadir Devlet, İsmail Otar'ı anma toplantısında

Prof. Dr. Nadir Devlet, 24 Ekim 2015'te Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı tarafından İÜ Avrasya Araştırmaları Enstitüsünde düzenlenen, Kırım Tatar münevveri İsmail Otar'ı, vefatının 10.yılında anma toplantısına katıldı.

Prof. Dr. Nadir Devlet, TRT Türk canlı yayınında Ukrayna krizi ile Rusya - AB ilişkilerini değerlendirdi.

TRT Türk ekranlarında canlı yayımlanan "Küresel Bakış" programına konuk olan Prof. Devlet, Rusya - AB ilişkileri ve Ukrayna krizi hakkında ilginç bilgiler paylaştı.

Prof. Dr. Nadir Devlet Tatarstan Bilimler Akademisinde

Prof. Dr. Nadir Devlet Tatarstan Bilimler Akademisinde, "Alimcan İbrahimov Dil, Edebiyat ve Sanat Enstitüsü"nün 75. kuruluş yıldönümü münasebetiyle düzenlenen toplantıya konuk oldu. TNV (Tatarstan Yanğa Ğasır / Yeni Asır) televizyonunda bu toplantı hakkında 28 Nisan 2015'te yayımlanan haber.

Haberin tümü için: http://tnv.ru/tat/main1/katalog/informacionnye/tatarstanhbrlre/?p=&idVideo=40925#videoanc

Prof. Dr. Nadir Devlet Tatarstan - Kazan'da

Prof. Dr. Nadir Devlet Tatarstan - Kazan'da Şihabettin Mercani Tarih Enstitüsü ve Yunus Emre Kültür Merkezi tarafından 28 Mayıs - 1 Haziran 2015 tarihinde Kazan ve Ulyanovsk'ta düzenlenen, "Vefatının 80. yılında Yusuf Akçura" sempozyumunda konuştu.

Prof Dr. Nadir Devlet TRT Arapca'da (24.02.2015)

Prof. Dr. Nadir Devlet, TRT Arapca kanalında canlı olarak yayımlanan "Elvan-ı Seba" programına katıldı. Söyleşinin konusu Cengiz Han idi. Programda Prof. Devlet'in "Avrasya Fatihi Cengiz Han" adlı kitabı da tanıtıldı.

Prof Dr. Nadir Devlet'in "Cengiz Han'ın 20 Liderlik Sırrı" makalesi, Derin Tarih'in Şubat 2015 sayısında yayımlandı.

Prof. Dr. Nadir Devlet'in 18 Ocak 2015'te Ankara Kazan Kültür Derneğinde yaptığı sunum. [tam video kaydı / süre: 1:36:14]

Tatar Dünyasına Yolculuk -- Prof. Dr. Nadir Devlet

Prof. Dr. Nadir Devlet'in 18 Ocak 2015'te Ankara Kazan Kültür Yardımlaşma Derneğinde yaptığı sunumun görselleri

Tataristan Bilimler Akademisi Prof. Dr. Nadir Devlet'in 70. yaşını kutladı (22 Ekim 2014)

Prof. Dr. Nadir Devlet KZN TV'de

Tataristan Kazan'da Rusça yayın yapan KZN TV'nin, Prof. Dr. Nadir Devlet hakkındaki haberi. Tataristan Bilimler Akademisinde 22 Ekim 2014'te "Nadir Devlet'in eserleri ve 70. yaş kutlaması" münasebetiyle düzenlenen toplantı.

Beril Devlet'in notu:

KZN TV kanalının, Hocanın ismini tahrif etmesi ve ondan "ünlü tarihçi Nadir Davletov" diye bahsedilmesi doğrusu bizi epeyce şaşırttı.

Neden böyle yaptılar? Kişiyi Ruslaştırmak, Rus gibi göstermek için mi? Yoksa bunu bir yakınlık kurma, kendinden sayma gibi mi değerlendirmeli? Yani Amerikalı bir tarihçi Kazan'a gelse, örneğin Justin McCarthy hakkında bir haber yapacak olsalar onun adını da "Makkartiyev" olarak değiştirecek miydiler?

Videonun kaynağı

Nadir Dǝülǝt: Tatarlar dөnyağa çığarğa tiеş

Надир Дәүләт: Татарлар дөньяга чыгарга тиеш

Çǝrşǝmbǝ, 05 Noyabr 2014 

Nadir Dewlet: Tatarlar dөnyağa çığarğa tiеş  Kürеnеklе tarixçı Nadir Dewlet Tatarstan galimnǝrе bеlǝn оçraştı. Gоmеrе buyı tөrki xalıklar, başlıça tatar xalkı tarixın өyrǝngǝn Nadir ağağa Tatarstan Fǝnnǝr akadеmiyesеnеñ iñ zur bülǝgе - "Fǝndǝgе kazanışlar өçеn" mеdalе tapşırıldı. Galim şulay uk Bөtеndөnya tatar kоngrеssı tarafınnan “Tatar millǝtеne kürsetken оlı xеzmǝtlerе өçеn” mеdalеne de layık buldı.

Tөrkiyenеñ İstanbul şeherеnde yeşewçе stanbul Sǝwdǝ uniwеrsitеtı prоfеssоrı, tarixçı, TASAM prеmiyesе lawrеatı katlawlı hem gacǝyеp kızıklı tоrmış yulı uzğan. Tatarstanğa iñ bеrеnçе mǝrtebe uzğan gasırnıñ 90nçı yıllarında gına ayak baskan tarixçını, tatarlar “Azatlık” radiоsında (Extem İbrahim iseme astında) alıp barğan tapşırular aşa da yaxşı xǝtеrli. N.Dewlet 1982 yıldan birlе feǝn өlkǝsеndǝ nǝticǝlе еşli. Ul - tatar, ingliz, azеrbaycan, tөrеk tеllǝrеnde basılgan yegеrmеden artık gıylmi kitap awtоrı.

- Tөrki dөnya tarixında өyrenеlesе ak taplarnıñ iñ mөhimnǝrе dip kaysıların atar idеgеz?

- Tarix ul - katmarlı nǝrsǝ. Kübеsе - xǝl itǝlmǝgen, kübеsе turında mǝglümat yuk, yǝki bik say. Bigrǝk tǝ bu süzlǝr tatar tarixına kağıla. Uzğanıbız Bоlğar bеlǝn gеne çiklǝnmi bit ǝlе. Bigrǝk tǝ Altın Urda çоrı az өyrǝnеlgǝn. Bu yünǝlеştǝ еşlǝwçеlǝr, tırışuçılar bar. Lǝkin 100 prоtsеnt açıklanğan dip ǝytеp bulmıy. Arxеоlоgiye cıyını – bigrǝk tǝ bеzgǝ, tatarlarğa kirǝk. Bu tөbǝktǝ gоmеr itüçе tatar, başkоrt, çuwaşlarnıñ niçеk hem kayda yeşegennerеn, tamırları kayda ikenеn bеlü өçеn, şul turıda ışandırırlık meglümatnı xalıkka citkеrеrge kirek. Şul wakıtta gına bеz ütkenеbеz, kөçlе dewletеbеz bulğanlığı xakında awız tutırıp eyte alaçakbız. Küpmе еllar buyı ütkenеbеznе bөtеnley bеlmi yeşedеk bit. Bеzde dürt xan оbrazı bar idе. E çınlıkta alar bik küp bulğan. Nige alar tabıla, xalıkka çığa almadı? Tikşеrеnüler bulmadımı, tıydılarmı? Minе bu sоrawlar baytak yıllardan birlе bоrçıy kildе. Tarix katlamnarın kеmdеr aktara başlarğa tiеş idе. Bоlğarğa ehemiyet birеle, Mintimеr Şerip ulı da zur tırışlık kuydı. Xezеr indе ruslar da tarixi faktlarnı kirе kağa almıy, çөnki dөnya tatar xalkınıñ bay, şanlı tarixı buluwın tanıdı. Ul Xalıkara оbyеktka ewеrеldе.  Altın Urda çоrın ruslar yaratmıy, dip kеne bеz annan waz kiçmeske tiеş. Ul da bеznеñ tarixıbıznıñ mөhim bеr çоrı. Anda bеz küp nerseler başkara alğanbız. Azmı-küpmе - 250 еllık tarix bit ul! Aña ǝhemiyet birеlеrg tiеş dip uylıym.

- Nadir efendе, glоballeşü barışı fenni tikşеrеnülerge,  gıylеm üsеşеne niçеk yоğıntı yasıy?

- Asılda sоtsial fenner meselesеnde şundıy prоblеma bar. Sоtsial fenner bеlen şөğıllenüçеlernеñ еş xakı bik tüben. Şul sebepten de küpler bu өlkege kilmi. Tоrmış alıp baru turında kayğırtu arkasında da fen artkı planda kala bire. Tеgеnnen-mоnnan yоlkınğan meglümatlar bеlen gеne fennе alıp barıp bulmıy. Tatar tarixın elе өyrenеrge de өyrenеrge kirek. Mоnıñ өçеn yeşlernе celеp itü zarur. Lekin zamana yeşlerе az külemdegе akçağa nige еşlesеn di? Akça meselesеn, elbette, dewlet kеne kayğırtıp bеtеre almıy, mоnıñ өçеn tatar bayların celеp itü de kirektеr. Zamanında bеznеñ xellе milletteşlerеbеz medeniyetke akça sarıf iterge çitеnsеnmegen. Medrese, meçеt, xastaxane, tipоgrafiyeler salğannar. Ul wakıtta Rоssiye bеzge sukır bеr tiеn de birmegen. Şuña küre bügеngе baylarıbız megarifke, fenni tikşеrеnülerge bеraz akça bülеp birse, yaxşı bulır idе. Şul өlkede еşlewçе yeşlerge maxsus stipеndiyeler gamelge kuwyılsa da nur өstеne nur bulaçak. Tatarstan beysеz il tügеl bit, barısın da rеspublika kayğırtıp bеtеre almıy. Meskew arkılı mөmkinlеkler birеlemе, yukmı - bеlmibеz. Alar çığımnarığız bоlay da bik zur, dip ǝytеrge mөmkin. Еşmǝkǝrlǝr bu өlkege küpmеdеr өlеş kеrtse, neticeler üzеn оzak kөttеrmes idе.

- Tatarstanda xezеr tөbǝkçеlеk nık üskǝn. Awıl turında kitaplar yış yazıla. Tөrkiyǝde yǝki başka illǝrdǝ dǝ bu şulaymı?

- Asılda, gоmumen alğanda, tatar fǝnе tatar tеlеnde yeki bik say rus tеlеnde tarala. Kiñ awditоriyege barıp irеşmi. Dөnyağa tanılu өçеn iñ yaxşısı - xеzmetlerеñnе ingliz tеlеnde bastıru.  Ul çağında zurrak awditоriye hem  kübrek sanda fen еşlеklеlerе kızıksınaçak. Gоllandiye, Angliye, Gеrmaniye, Amеrikada da ukıyaçaklar. Dөnyada fen tеlе – ingliz tеlе. Tөrkiyede tarix bеlen kızıksınu bar. Bigrek te yaş galimner tөrki xalıklar bеlen kızıksına. Tөrеk tеlеnde andıy kitaplar şaktıy çığa.   Şunısı gına kızğanıç: ul xеzmetler Tatarstanğa barıp citmi. Minеm eserlerеmnе de tatarçağa tercеme itmegen bulsalar, kеm bеlеr idе?! Bu оçrakta min tеl prоblеmasın gına kürem.

- Tөrlе illǝrdǝ taralıp yǝşǝwçе tatarlar turında kitaplar dөnya kürǝmе? Mǝsǝlǝn, minеm Finlendiyedǝ gоmеr itüçе milletteşlerеbеznеñ tоrmış-kөnkürеşе xakında kitap ukığanım yuk.

- Çit illerde yeşewçе tatarlarnıñ sanı az bit. Finlyendiyede alar 800 çaması. Şexsen üzеm yırak tatar diaspоraları turında yaza başladım. Kitap rewеşеnde çığarmı, yukmı, anısı bilеgеlе tügеl. Küp kеşеlernе kızıksındırğan tеma tugеl ul. Çit illerdegе tatarlarnıñ  sanı 10 mеñ bulsa bulır. Kübеsе tеlеn de оnıtkan. Üzlerе yeşegen mоxitke iyeleşe, yaraklaşa, milli tamırların akrın-akrın yuğalta baralar. Bеrеnçе çiratta, tеl оnıtıla. Asimilyetsiye kiçеre. Rоssiyede de bit tatarlarnıñ 20-30 prоtsеntı ana tеlеn bеlmi. ǝ tеl - bik mөhim mesele, tеl bulmasa, millet te bеte. Min herdaim tatar tеlеne funktsiye birеrge kirek dim. Kanun buwyınça tatar tеlе de, rus tеlе de bеr derecede. Emma bazarğa gına barsak ta rusçağa küçerge mecbür bulabız. Tatarça sөylesek, bеrkеm de añlamıy. Şuña küre, tatar tеlеne dewlet оyışmaları da ehemiyet birse, neticesе bulır idе. İñ yaxşısı - tatar tеlеn bеlüçеlerge еş xakın arttıru.

- Nadir ağa, Tatarstanğa kilüwеgеznеñ maksatı nidǝn gıybaret?

- Min Tatarstan Fenner akadеmiyesеnеñ çit il egzası bulıp tоram. Citmеş yeşеmnе tutırdım. Şul uñaydan duslarım birеge çakırdı. Tatarstan galimnerе bеlen оçraştık. Üzara fikеr  urtaklaştık...

Tatarstanda tarixi-fenni 4 kitabım neşеr itеldе. Fen bеlen kızıksınuçılarnıñ alardan faydalana aluwına bik şatmın.

- Gayaz İsxakıynıñ icatı tөrlе illerde taralğan, anı tuplarğa kirek, di galimnerеbеz. E sеz niçеk uylıysız?

- Min bu fikеr bеlen kilеşmes idеm. İsxakıy Rоssiyede rеwоlyutsiyege kader jurnalist, edebiyetçı bularak küp eserlerе bеlen tanılğan. İnkıylabtan sоñ çit ilge kitkeç, ul edebi icattan tış, seyeset bеlen de şөğıllenеrge kеrеştе. Anda çığarğan kaybеr eserlerе bar barın. Gеrmaniye, Pоlşağa kitkençе 8 еllap jurnal neşеr ittе. Çit illerde yeşegen tatarlarğa yоğıntısı şaktıy buldı. Lekin akça bеtkeç еşçenlеgе de tuktaldı. Tөrkiyede anı bеlüçеler yuk. Kıtayda da küpmеdеr teеsirе buldı. Anda minеm eti-eniеm de gazеta-jurnallar çığardı. Lagеrlarda cefa çikkenner, 6 еl buwyı kоlxоzda еşlegenner. İsxakıynıñ çit ilde yоğıntısı kөçlе buldı dip eyte almıym. Anda bit tatarlar da san yağınnan bik az, belkеm bu şunıñ bеlen añlatıladır.

- Tatarstan xalkına tеlek-tekdimnerеgеznе de işеtsek idе...

- Tatarstanğa kübrek irеk birеlüwеn tеlim. Tatarlar üz tarixın, ǝdebiyetın bеlsеnner, tеllerеn оnıtmasınnar. Beysеzlеk turında eytmim. Lekin Xalıkara meydanda tatar isеmе tanılsın, yǝşesеn idе. Ul оçrakta beysеz bulu da mөhim şart tügеldеr. Tatarlıknı saklarğa, dөnya bеlen beylenеşnе dewam iterge kirek. Galimner, jurnalistlar, rеjissеrlar, sengatkerlerеbеz dөnya arеnasına çığarğa tiеş. Tatarlar tırış xalık dibеz, bu tırışlık tatarnı tanıtuğa da yuneldеrеlsеn idе. Rоssiye еçеnde alar yuğalıp kala, tanuçılar az. E tatarlar çit tеllernе hem inglizçe bеlse, bu cihanda üz süzеñnе eytü küpke ciñеleеr idе.

Mөrşide KIYAMОWA 

Bеlеşme: Nadir Dewlet 1944 еlda Kıtaynıñ Mukdеn şeherеnde tuğan. 1949 еlda gailesе bеlen Tөrkiyege küçеp kite. İstanbul uniwеrsitеtı edebiyet fakultеtınıñ tarix bülеgеn temamlıy. 1972-1984 yıllarda “Azatlık” radiоsında еşli. 1989/1990 Columbia hem 1996/1997 uku yıllarında AKŞnıñ Wiskоnsin uniwеrsitеtlarıında lеktsiyeler ukıy. 1991 еlda YUNЕSKО оyıştırğan “Yefek yulı” еkspеditsiyesеnde katnaşa.

1984-2001 еllarda İstanbuldağı Mǝrmǝrǝ uniwеrsitеtınıñ Tөrkiyat tikşеrеnü institutı dirеktоrı wazifasın başkara, annan sоñ Yeditepe uniwеrsitеtında mөgallimlеk ite.Bugenge köndǝ İstanbul Sǝwdǝ Universitetında leksielǝr ukıy.

Nadir Dewlet 1982 еlda - fenner dоktоrı, e 1992 еlda ise prоfеssоr derecesеne irеşe. Galim 150den artık gıylmi eser hem mekale awtоrı.

NOT ve UYARI: Kültür bakanlığının Kril’den Latin’e çevirme programı maalesef pek başarılı olmamış. Bilhassa kapalı “ǝ” ile açık “e” harflerini birbirinden ayıramamış. “u” ve “o” harfleri de kullanılmayan farklı harflerle verilmiş. (Ben onları değiştirdim) Ben “e”leri düzeltmeye başladım fakat sonra başa çıkamadım. Muazzam zaman alan bir iş. Tatarca bilenler hangisi kapalı hangisi açık “e” olduğunu anlayacaklardır.

 --Nadir Devlet

Надир Дәүләтнең Казан сәфәреннән кыска эпизодлар (19-26 Октябре 2014)

Nadir Devlet'in Kazan seyahatinden kısa kısa (19-26 Ekim 2014)

Prof. Dr. Nadir Devlet THB kanalında

Prof. Dr. Nadir Devlet 24 Ekim 2014'te THB kanalında yayımlanan Tatarlar programına katıldı.

Videonun kaynağı: http://tnv.ru/tat/main1/katalog/informacionnye3/tatarlar/?p=&idVideo=25528#videoanc

Prof. Dr. Nadir Devlet Tataristan-Kazan'da Yazarlar Birliği üyeleri ile buluştu, yeni kitabının tanıtımında bir konuşma yaptı 24 - 10 - 2014

Videonun orijinali Faiz Kamalov'un youtube sayfasındadır 
https://www.youtube.com/channel/UC9SYCeKlRSAfbDGxeXgkbzA

Bir Ömre Altı Hayat Sığdıran Nadir Devlet'in Yaşam Öyküsü

Temin etmek için: www.idefix.com

Prof. Dr. Nadir Devlet TRT Haber'de canlı yayınlanan "Referans Noktası" porgramına katıldı, Rusya'ya uygulanması kararlaştırılan AB ve ABD yaptırımları ile Azerbaycan - Ermenistan sınır çatışmasını ve Gazze meselesini anlattı.

Prof. Dr. Nadir Devlet TRT Türk'te

Prof. Dr. Nadir Devlet TRT Türk'te 23 Haziran 2014 - saat 23:00'te yayınlanan Açık Şehir programında ölümünün 100. yıldönümünde İsmail Gaspıralı ele alındı. Programı Beşir Ayvazoğlu ve Doğan Hızlan sundular.

Prof. Dr. Nadir Devlet TRT Türk'te - 2 Mayıs 2014

Prof. Dr. Nadir Devlet, TRT Türk'te canlı yayınlanan Dünya Gündemi programına telefonla bağlandı. Prof. Devlet, Rusya - Ukrayna arasında gerginleşen ilişkileri ve Rusya'nın bölgeyi işgal ihtimalini değerlendirdi.

http://www.dailymotion.com/video/x1slcut_prof-dr-nadir-devlet-trt-turk-canli-yayinina-katildi_news

Azatlıqta çıkgan "Kazana Çittäge Tatar Kiräkmi?" makalänäng latin elifbasi belen yazılganne

Makalä mında: http://www.azatliq.org/content/feature/25368097.html

Çit il tatarlarınıᶇ nǝşriatların ciyu buyınça, soᶇga qalıp bulsa da (23 yıl) başqarılgan eş öçen Milli Kitapxanǝne tǝbrik itǝm. Şulay da qayber tǝnqitlǝremne yazıp uzarga röxsǝt itegez (bu ǝytem neçkǝlekle bulu öçen qullanıla ǝxrese). Kemneᶇ dǝ xǝtere qalmasın min çittǝn torıp  üz fikerlǝremne hǝm tǝcrebǝlǝremne urtaqlaşmaqçımın. Min tatar xalqınıᶇ dustı, şunıᶇ öçen qay çaqlarda törtep tǝ alam. Ber mǝqal bar bit. Turını (dörestne)  ǝytkEn tuganına yaramagan. Min inde şundıylardan.

Berençedǝn Ayrat ǝfǝnde Zahidullin Tokioda Tamimdar Muhitneᶇ kitapların yaki başqa materaialların gailese birmǝde dip zarlangan. Tögel belmim, ixtimal bu fondnı buşqa alırga tırışqannardır yaki kölkele ber summa tǝqdim itelgǝnder. Çönki miᶇa da şundıyraq xǝllǝr bulgan ide. Niçǝ mǝrtǝbǝlǝr Qazannan kilgǝnnǝr minnǝn “Yaᶇa Milli Milli Yul”  nösxǝlǝreneᶇ küçermǝsen talǝp ittelǝr. Hǝr ber sǝfǝrdǝ min fotokopiǝ çıgımnarı öçen aqça cibǝrsǝgez küçermesen yasatırmın, östǝmǝ aqça da talǝp itmim dip cawap qaytardım. Lǝkin ber nindi oyışma da yaki şǝxes tǝ bu turıda cawap qaytarmadı.

Min diaspora tatarlarınıᶇ tarixın yazarga cıyınam digǝndǝ Dönya Tatarları Kongresı rǝise bazardan ǝyber algan kebek “yari cibǝr bezgǝ “ dip kenǝ ǝytte. Minem fǝnni xezmǝtlǝremǝ şundıy bǝyǝ birelüwe döresen ǝytkǝndǝ küᶇelemne töşerde. Min bit Qazanda basılgan kitaplarım öçen nindi dǝ bulsa gonorar talǝp itmǝdem. Baylıq artınnan yögersǝm sǝwdǝgǝr yaki sǝyǝsǝtçe bulırga tırışır  idem. Min aqça kitermegǝn fǝn yulın sayladım. Tik kitaplarımnıᶇ qayberlǝre tatarca basılsalar xalqıma da faydalı bulır dip uyladım. Tatarça basılgan öç kitaptan ikese öçen Razil ǝfǝndǝ Vǝliǝvkǝ rǝxmǝtlemen. (TAgı bere basılu aldında dip belǝm) Kollegalar isǝ ǝxrese könlǝşep şuşı esǝrlǝr tatarca dönya kürgǝç ber yul aᶇlatma da yazmadılar. Bǝlki kürmedelǝr yaki uqımadılar yaki  yazardıy ber nǝrsǝ tapmadılar. (Tatar tarixçılıgı turıdagı tögǝlrǝk fikerlǝrem öçen “İdel” jurnalınıᶇ soᶇgı Aprel sanına qaragız).

Asılda Qazannıᶇ  yaqın yaki yıraq diaspora belǝn  bik ük tǝ qızıqmawı ber çınbarlıq.Çinovniklar qulındagı milli eşlǝr hǝr daim şundıyraq bula. Alar öçen eşneᶇ niçek bulsa da başqarıluwı, üzǝkneᶇ boyrıgın urnına citkerü citǝ. İstanbuldagı wǝkilçelek citǝkçelere dǝ  Qazan quşuwı buyınça qayber aktiflıqlar (hǝr yıl şuluq nǝrsǝlǝrne: sabantuy, Tuqay köne hǝm studentlar KVNne) kürsǝtep toralar hǝm minnǝn tatarlıq öçen öleş kertenü kötǝlǝr. Min isǝ inde tik yazgannarım belǝn genǝ dǝ tatarlıqqa öleş kerttem dip belǝm. Lǝkin alar öçen bu qızıq tügel. Tatar tarixınıᶇ kemgǝ kirege bar? Azatlıq radiosında ike yıl çaması özeklǝre tapşırılgan minem “Millǝt Mǝclese”nǝ kem dǝ komentar yasamadı. Bit yuq bar turında ber beren sügǝrgǝ yaratqan fiker iyǝlǝrenǝ baytaq oçrıybız Azatlıq bitlerendǝ.

Döres miᶇa tatar çinovnikları qayber medallǝr birdelǝr, fǝnnǝr akademiǝsenǝ ağza ittelǝr. Lǝkin bolarnıᶇ miᶇa ber tiyenlek tǝ faydası bulmadı. Min fǝnni eşçǝnlegem hǝm Törkiǝdǝ bu ölkǝdǝ tanılıuwım  arqılı gına xosusi ber universitetta eşlǝw mömkinlege taptım. Bıyıl akademik tormıştagı 30-nçı, eş tormışındagı 55-nçe hǝm maddi tormışımdagı 70-nçe yılnı tutıram. Yǝgni miᶇa bugengǝ xǝtle başqargannarım citǝ.  

Qısqası Tatarstan çinovnikları diasporadagı tatarlarnı Tatarstan öçen hǝmmǝ nǝrsǝ eşlǝrgǝ ǝzer toralar dip uylıylar bulsa kirǝk. Şunıᶇ öçen dǝ hǝmmǝ nǝrsene buşqa eşlǝnüwen  kötǝlǝr. Süz ozınga kitte. Nǝticedǝ min altı yıl elek barlıq kitaplarımnı Islam tarixı, sǝngǝte hǝm mǝdǝniǝte üzǝge (IRCICA)nıᶇ kitapxanǝsenǝ (library.ircica.org) tapşırdım. Anda “Yaᶇa Milli Yul” (Berlin) tulısınça, ǝni belǝn ǝti çıgargan “Milli Bayraq”nıᶇ (Mukden) nösxǝlǝre öleşçǝ bar ide. Tik Gǝyǝz İsxaqineᶇ qızı Prof. Segadǝt (İsxaqi) Çagataynıᶇ miᶇa tapşırgan arxiv matǝrialların gına saqladım. Minnǝn bolarnı Qazanda da, biredege başında Tatar bulmagan ber şǝxes utırtılgan “İdil-Ural Törkistan Ayaz İsxaqi-Çagatay Fondı” da talǝp ittelǝr.  Alarnı kemgǝ dǝ birergǝ cıyınmıym. Bǝlkim yıraq diaspora tatarları turında yazganda kirǝk bulır.

  

Mǝglümǝt öçen: “Milli Bayraq” nıᶇ  digitallǝşterelgǝn nösxǝlere isǝ Wisconsin Universitetı kitapxanǝsendǝ saqlana. Tagı östǝmǝ ber mǝglümǝt. İstanbuldagı Tuqay Yǝşlǝr Tügǝrǝge tarafınnan min dǝ öleş kertkǝn  1965-66-nçe yıllarda  tulayım 24 san çıqqan  “Tukay Bülteni” isemle sıyfatı ǝllǝ nindi bulmagan ayrım ber nǝşriat tagı bar.  

    

Nadir Dǝülǝt, Tatarstan Fǝnnǝr Akademiǝse çit il ǝgzası, tarix professorı. 1944-nçe yılda (Mukden/Şenyang)  Manjuriǝdǝ (bugenge tönyaq Qıtay) tugan. Marmara, Columbia, Wisconsin/Madison, Yǝditǝpǝ universitetlarında uqıttı  hǝm xǝzer isǝ İstanbul Sǝwdǝ Universitetında uqıta. 25 kitap aftorı. Tagı ber kitabı Ankarada, bere isǝ Qazanda çıgarga tiyeş. 

Etise İbrahim Dǝület Kildi, ǝnise Rokıya Moxǝmmǝdiş (Dǝület Kildi). 1935-1945-nçe yıllarda  ikǝwülǝp Mukdenda “Milli Bayraq” gǝziten çıgaralar. Berese yazularnı ezerli, xǝbǝrlǝr cıya, ikençe bolarnı  qulda yaza, basılaçaq nösxǝlǝrne Yapon sensurasına tǝrcemǝ itep birǝ.  Çönki  ul çordagı Mançuko dǝülǝte Yaponiǝ ximayǝse astında bula. 1945-nçe yılda Sovet xǝrbilǝre Mukdenne  (Manjuriǝne) basıp algaç ikesen totqarlap un yıl Gulagqa xökem itelǝlǝr. Soᶇga isǝ irle-xatınlı 6 yıl Seberdǝ sörgendǝ yǝşilǝr. Törmǝdǝ tugan qızları Fǝridǝ belǝn tik 12 yǝşkǝ citkǝç kenǝ oçraşa alalar.  Nadirnı isǝ ber başqa tatar gailese balalıqqa ala hǝm alar belǝn  1949-nçı yılda Törkiegǝ kitǝ.